Yr Haul

Rhannau o'r Haul

Cymer daith i mewn i seren. O'r ffwrnais niwclear yn y canol i'r goron ddisglair sy'n ymestyn am filiynau o filltiroedd — mae chwe haen i'w darganfod.

Diagram rhyngweithiol

Toriad croes drwy'r Haul

Cnewyllyn: Y ffwrnais niwclear — 15 miliwn °C

Dewis haen

Sgrolia i lawr — taith i mewn i'r seren

Haen 1 · Y craidd

Y Cnewyllyn

Y ffwrnais niwclear sy'n rhoi pŵer i'n System Heulol gyfan.

~15,000,000 °C 0–25% o radiws yr Haul

Yng nghanol yr Haul, mae protonau Hydrogen yn cael eu gwasgu mor galed nes eu bod yn toddi gyda'i gilydd i wneud Heliwm. Yr enw ar y broses hon yw ymdoddiant niwclear.

Mae 64% o'r Cnewyllyn yn Heliwm a 35% yn Hydrogen. O dan bwysedd anferthol mae 4,500,000 tunnell o fater yn cael eu newid yn egni bob eiliad — caiff yr egni hwnnw ei ryddhau ar ffurf Pelydrau Gama.

↓ Symuda allan i'r haen nesaf

Haen 2 · Taith araf

Yr Haen Ymbelydrol

Cylchfa enfawr lle mae golau yn brwydro am filiynau o flynyddoedd i ddianc.

~7,000,000 °C 25–70% o'r radiws

Mae'r haen yma'n llawn o nwyon trwchus. Mae'r Pelydrau Gama sy'n dod o'r Cnewyllyn yn cael eu boddi gan y nwyon — yn taro, bownsio a chael eu hamsugno drosodd a throsodd.

Wrth iddynt symud o gwmpas, mae'r Pelydrau Gama'n cael eu newid yn Belydrau X ac yn Belydrau UV. Gall un pelydryn gymryd hyd at 10 miliwn o flynyddoedd i weithio'i ffordd allan o'r haen hon!

↓ Symuda allan i'r haen nesaf

Haen 3 · Berwi

Yr Haen Darfudiad

Cawl berwedig o nwy poeth, yn troi mewn cylchoedd anferth fel pot ar dân.

~2,000,000 °C 70–100% o'r radiws

Yn y rhan yma o'r Haul mae'r nwyon yn ddigon oer i ddarfudiad ddigwydd. Mewn cylchoedd anferth a stormus, mae nwy poeth yn codi i fyny tuag at y Ffotosffer, yn cludo egni gydag ef.

Ar ôl i'r nwy oeri ar yr wyneb, mae'n disgyn yr holl ffordd yn ôl tuag at ganol yr Haul i ddechrau'r un patrwm unwaith eto. Mae hyn yn digwydd yn ddi-baid, am byth.

↓ Symuda allan i'r haen nesaf

Haen 4 · Yr wyneb gweladwy

Y Ffotosffer

Yr 'wyneb' melyn rwyt ti'n ei weld — yr haen sy'n rhyddhau golau'r Haul.

~5,500 °C (11,000 °F) Tua 100 milltir o ddyfnder

Mae'r Ffotosffer yn denau iawn — dim ond tua 100 milltir o ddyfnder — ond hwn yw'r haen sy'n rhyddhau'r holl egni sy'n cyrraedd y planedau.

Mae'r wyneb yn llawn stormydd tân a all fod weithiau yr un maint â chorwyntoedd anferth. Fel gweddill yr Haul (heblaw'r Cnewyllyn), mae'n cynnwys 75% Hydrogen, 24% Heliwm ac 1% o elfennau eraill.

↓ Symuda allan i'r haen nesaf

Haen 5 · Yr haen gudd

Y Cromosffer

Haen binc, hanner-gweladwy — dim ond i'w gweld pan fo eclips.

~20,000 °C 6,000–10,000 milltir o dew

Mae'r Cromosffer yn haen o nwyon hanner-gweladwy. Y ffordd orau o'i weld yw drwy ffiltrau arbennig neu pan fo eclips llawn yn cuddio'r Ffotosffer.

Mae'n weddol denau — rhwng 6,000 a 10,000 milltir o dew. Mae arddangosfeydd o dafodau hir o nwy i'w gweld yn ymestyn allan o'r haen hon, weithiau am gannoedd o filoedd o filltiroedd.

↓ Symuda allan i'r haen nesaf

Haen 6 · Y goron allanol

Y Corongylch

Y goron — haen allanol yr Haul, llawer poethach na'r wyneb ei hun.

1–3 miliwn °C (!) Yn ymestyn am filiynau o filltiroedd

Y Corongylch yw haen allanol yr Haul. Mae'n 100,000 gwaith tywyllach na'r Ffotosffer, ac nid yw'n hollol grwn — mae'i siâp yn newid drwy'r amser.

Mae llifoedd o nwyon gwyllt yn ymestyn allan ohono, weithiau am gannoedd o filoedd o filltiroedd i'r gofod. Anodd iawn yw gweld yr haen hon heblaw mewn eclips neu drwy delesgop arbennig.

Archwilia ymhellach

Y Planedau

Y bydoedd sy'n troi o gwmpas yr Haul

Yn Fyw o'r Gofod

Delweddau diweddaraf o'r Haul

A Wyddost Ti?

Mwy o ffeithiau am ein seren

Adnodd gwreiddiol o brosiect Fflam 1999, wedi'i adfer a'i foderneiddio.